تعریف نظارت

نظارت فعاليتي است كه «بايدها» را با « هست‌ها»، «مطلوبها» را با «موجودها» و «پيش بيني‌ها» را با «عملكردها» مقايسه مي كند و نتيجه اين مقايسه، تصوير روشني از تشابه يا تمايز بين اين دو گروه از عوامل خواهد بود كه در اختيار مديران سازمان قرار مي گيرد. تعاريف گوناگوني از نظارت و كنترل ارائه شده است كه در همه آنها يك نقطه اشتراك وجود دارد و آن اينكه، نظارت عبارت است از مقايسه بين آنچه كه هست و آنچه كه بايد باشد(2).
عده اي از نويسندگان مديريت، نظارت را چنين تعريف كرده اند: « نظارت» عبارت است از سنجش و اصلاح عملكرد براي بدست آوردن اين اطمينان كه هدفهاي سازمان و طرحهاي اجرائي آن با كاميابي به انجام رسيده است(3).
فرايند نظارت و كنترل داراي چهار مرحله اساسي است(4):
تعيين استانداردها و معيارهايي براي اندازه گيري
اندازه گيري عمليات و عملكرد
مقايسه عملكرد با استانداردها
اقدامات اصلاحي
آسيب شناسي نظارت و بازرسي در سازمانها
موانع موجود بر راه نظارت و بازرسي كارآ و اثر بخش در سازمانها بسيار زياد است، كه در ادامه به بررسي تعدادي از اين موانع خواهيم پرداخت.در اين مقاله موانع بازرسي را در قالب موانع اجرائي، ساختاري و فرهنگي تشريح خواهند شد.
موانع اجرائي نظارت و بازرسي
1- ناكار آمدي مكانيسمهاي سنتي نظارت و عدم توجه به سيستم‌هاي جديد نظارتي:
سيستمهاي كنوني نظارت و بازرسي در كشور متناسب با نيازهاي جديد پيشرفت نكرده است و لذا توان پاسخگويي به اين نيازها را ندارد. آنچه ضروري به نظر مي رسد اين است كه از سيستمهاي جديد كه كشورهاي پيشرفته براي نظارت و بازرسي استفاده مي نمايند بهره گيري نمايد همانطور كه رياست قوه قضائيه بيان نمودند كه: «ما در نظام خود عملا داراي دستگاههاي نظارتي مختلفي هستيم اما با وجود تعداد زياد دستگاههاي نظارتي و تلاش‌هاي فراوان نهادها، به نتيجه نظارتها كه نگاه مي كنيم متوجه مي شويم، محصول به اندازه اين تلاشها نيست. در صورتي كه كشورهاي ديگر با تشكيلات نظارتي كمتر نتيجه بيشتري مي گيرند و دستگاههاي اجرايي شان سلامت بيشتري دارد(5)»
2- نبود معيارهاي شفاف و مشخص براي سنجش و نظارت سازمانها علي‌الخصوص بخش خدمات دولتي
در طراحي سازمانها بر اساس نظريه سيستمي اولين و مهمترين امر شناخت اهداف و قابل سنجش نمودن آن است. زيرا سيستم بايستي بتواند به صورت خودكار يا به طرق ديگر خروجيها را كمي نموده و آنرا با هدف مقايسه نمايد و مغايرت را برطرف كند. اين امر در سيستمهاي اداري و اجتماعي و حتي صنعتي بسيار پيچيده است. در اين روش در شروع كار مشكلاتي مانند تعريف هدف، كمي كردن اهداف و خروجيها، مقايسه آنها، اصلاح مغايرتها، زمان انجام اين عملكرد و به روز نگاه داشتن سيستم وجود دارد كه با گذر از اين مرحله بسياري از مشكلات ديگر را نخواهيم داشت. با هدفگذاري صحيح و اخذ خروجي صحيح از سيستم و در همه زير سيستمها، در حقيقت ما واحدهاي كنترل زنده اي را در تمام نقاط سازمان نصب نموده ايم، بدون اينكه نياز به حضور فيزيكي داشته باشند. بااين نحوه عملكرد از آنجايي‌كه آسيب شناسي نظارت و بازرسي در سازمانها موانع موجود بر راه نظارت و بازرسي كارآ و اثر بخش در سازمانها بسيار زياد است، كه در ادامه به بررسي تعدادي از اين موانع خواهيم پرداخت.در اين مقاله موانع بازرسي را در قالب موانع اجرائي، ساختاري و فرهنگي تشريح خواهند شد.